«باسمه تعالی»

«نگاهی به واردات آهن آلات از گمرکات استان گیلان»

 و چشم انداز فرصت های پیش رو

نویسنده: علیرضا نوروزی

            بنابر آمار و اطلاعات مندرج در منابع گمرک جمهوری اسلامی ایران[1]، مجموع وزنی آهن آلات کشور در سال 91، 5/6 میلیون تن بوده که حدود 4/16 درصد از کل واردات کشور را تشکیل میدهد. این مقدار واردات آهن آلات، در مقایسه با سال 90، به میزان 4/28 درصد کاهش نشان می دهد. با نگاهی به وضعیت اقتصادی و چالش های سیاسی کشور، افت واردات آهن آلات، می تواند ریشه در سه مولفه تاثیرگذار داشته باشد. عامل نخست، افزایش نرخ ارز طی دوره مزبور بوده که باعث شده، علی رغم کاهش متوسط قیمت واحد آهن آلات، از 85/0 دلار(به ازای هر کیلو گرم) سال 90، به 82/0 دلار در سال 91، قیمت ریالی آن از 10916 ریال به 11880 ریال افزایش یابد. عامل دوم، می تواند مشکلات و موانع مبادلات کالایی و پولی ناشی  تحریم اقتصادی باشد که اثر خورد را بر محدودیت واردات آهن آلات، از کشورهای مبدا نیز گذاشته است. عامل سوم نیز رکود اقتصاد داخلی و از جمله کاهش چشمگیر تولیدات صنعت خودروی کشور(سال 91، حدود 50 درصد تولیدات 90، صورت گرفته است) بوده که بنوبه خود، تقاضای آهن آلات تولیدات داخلی و وارداتی را نیز کاهش داده است. نتایج محاسبات حاکی از آن است که، به ازای هر یک درصد افزایش در قیمت ریالی، میزان تقاضای واردات 3/1 درصد کاهش یافته که دلایل فوق الذکر می تواند علل بروز این پدیده باشد.

          استان گیلان نیز با توجه به گمرکات فعال آستارا، منطقه آزاد انزلی و منطقه آزاد حسن رود، بعنوان یکی از مبادی ورودی مهم و حایز اهمیت آهن آلات کشور تلقی می شود. در سال 91، حجم وزنی واردات آهن آلات از گمرکات استان، 7/2 میلیون تن بوده که حدود 43 درصد واردات آهن آلات کشور را به خود اختصاص می دهد. 85 درصد ظرفیت وارداتی استان در سال 91، فقط به آهن آلات اختصاص داشته است. علی رغم جایگاه درخور توجه استان، شواهد آماری حاکی از افت چشمگیر واردات آهن آلات از استان در مقایسه با کشور می باشد. در شرایطی که در سطح ملی، واردات آهن آلات 4/28 درصد کاهش یافته، این کاهش در استان 41 درصد بوده است. در همین شرایط، استان مازندران با کاهش 33 درصدی مواجه شده که بنوبه خود جای بحث و بررسی دارد. با توجه به تنزل شدید واردات آهن آلات از استان در مقایسه با کشور و استان های رغیب، نظیر مازندران، دلایل ذیل می تواند بعنوان علل بروز این پدیده، محسوب گردد:

  • تغییر مبادی وارداتی آهن آلات کشور از گمرکات شمال به گمرکات جنوب، بدلیل افزایش حجم مبادلات پایاپای با کشورهای چین و هندوستان، ناشی از تحریم اقتصادی ایران
  • کاهش حجم آهن آلات مصرفی کشور بدلیل بروز رکود اقتصادی، افزایش نرخ ارز و تبعات تحریم اقتصادی
  • کاهش مزیت رقابتی استان بعنوان دارنده مهمترین بندر شمالی کشور و منطقه آزاد، در واردات و صادرات کالا، در مقایسه با استان های همجوار و مستقر در نوار ساحلی دریای خزر. لازم به ذکر است که در فروردین ماه سال 92، حجم وزنی واردات و صادرات استان گیلان نسبت به سال 91، به ترتیب 70 درصد کاهش و 8 درصد افزایش داشته، در صورتیکه حجم وزنی واردات و صادرات استان مازندران، به ترتیب 59 درصد کاهش و 48 درصد افزایش داشته است. بعبارت دیگر هم در واردات کالا، استان گیلان نسبت به مازندران با افت شدیدتری مواجه بوده و هم اینکه در صادرات کالا، استان گیلان افزایش بسیار نازلتری در مقایسه با مازندران داشته است. جا دارد تا بروز چنین تغییری در رفتار تجار و همچنین قابلیت ها و ظرفیت های مدیریتی و نرم افزاری و سخت افزاری و ... مورد آسیب شناسی قرار گیرد.(دلایلی نظیر اخذ عوارض مازاد و مضاعف، هزینه های سربار، هزینه های مبادله، صعوبت فرآیند ترخیص کالا، زمانبر بودن عملیات بندری و گمرکی و  .... می تواند علل بالقوه چنین تغییراتی باشد)

بررسی تنوع آهن آلات وارداتی استان حاکی از آن است که در سال 91، 56 درصد واردات آهن آلات، به وزن 5/1 میلیون تن و ارزش 1 میلیارد دلار، شمش آهن و فولاد و 44 درصد مابقی آن، به وزن 2/1 میلیون تن و ارزش 9/0 میلیارد دلار، واردات محصولات آهنی و فولاد، میله ها، مفتول ها، لوله ها و انواع پروفیل بوده است. همچنین طی سال 91-90، الگوی تنوع کیفی آهن آلات وارداتی به نفع شمش تغییر یافته است(از سهم 47 درصد سال 90 به 56 درصد سال 91).

نتیجه گیری و پیشنهاد:

  1. گمرکات استان گیلان بدلیل مزیت های تاریخی و جغرافیایی، بتدریج در واردات محصولات آهنی جنبه تک محصولی و تخصصی بخود گرفته که هرچند در شرایط عادی بعنوان قدرت انحصاری، منافعی ویژه ای عاید استان می نماید، اما با بروز چالش های داخلی و خارجی، علی الخصوص بروز بحران اقتصادی و چالش های سیاسی، به شدت بر آسیب پذیری اقتصاد استان می افزاید. طی سال 90 تا 91، حدود 1900000 تن از وزن واردات آهن آلات استان کاسته شده که با احتساب سهم 7 درصدی حمل و نقل در GDP  استان، چنین کاهشی می تواند بر میزان تردد کامیون ها و تریلر(حدود 95 هزار دستگاه تردد در سال)، فعالیت های پشتیبانی حمل و نقل، نظیر تخلیه و بارگیری، فعالیت های انبارداری، باسکول، توزیع سوخت و تعمیرگاه ها و ... تاثیرات زنجیره ای در پی داشته باشد. بنابراین توصیه می شود، از طریق ظرفیت سازی زیربنایی و زیر ساختی و همچنین جلب تمایلات مشتریان داخلی و خارجی، مبادی ورودی و خروجی کالا، ظرفیت های حمل و نقل و پشتیبانی آن، ظرفیت های بنادر و گمرکات و همچنین مناطق آزاد و ویژه اقتصادی استان، از حالت تخصصی و تک محصولی بودن خارج و سبد کالاهای مبادلاتی و علی الخصوص کالاهای وارداتی را متنوع سازند.
  2. با توجه به اینکه مسیر های حمل و نقل بین المللی از طریق مبادی شمال کشور در حال گسترش و توسعه می باشند، بنابراین مجموعه متولیان ملی و استانی، می بایستی بخشی از مبادلات کالایی را از کشورهایی نظیر چین، آسیای مرکزی و میانه و همچنین اروپای شرقی و شمالی، به مسیر بنادر و گمرکات شمالی کشور انتقال دهند.
  3. با توجه به رقابت مناطق آزاد و ویژه شمال کشور و همچنین دستگاه ها و متولیان امور حمل و نقل در کاهش عوارض و تعرفه ها، لازم است تا نسبت به تعدیل عوارض استانی اقدام عاجل صورت پذیرد. همچنین با تشکیل یک کمیته کاری متشکل از دستگاه های دولتی و بخش خصوصی ذیربط، نسبت به آسیب شناسی و ارایه راهکارهای کوتاه مدت، اقدام گردد.
  4. واردات حدود 1 میلیون تن محصولات و مشتقات آهنی و فولادی از گمرکات استان، در مقابل 5/1 میلیون تن شمش، حاکی از آن است که استان گیلان هم به لحاظ تامین مواد اولیه و هم به لحاظ تولید و عرضه محصولات آهنی و فولادی، از مزیت دسترسی به بازار تامین و توزیع و مصرف برخوردار می باشد. بعبارتی در شرایط فعلی استان قادر است با احداث کارخانجات و مجتمع های تولید مشتقات آهنی و فولاد، ضمن دسترسی آسان به مواد اولیه شمش، محصولات خود را به میزان 1 میلیون تن و به ارزش تقریبی 13000 میلیارد ریال، به مصرف کنندگان داخلی بفروش رساند. در صورتیکه در وضعیت عادلی این میزان به حجم 4/2 میلیون تن و به ارزش تقریبی 21000 میلیارد ریال قابل ارتقاء می باشد. بنابراین یکی از راهکارهای استراتژیک استان، تمرکز بر راه اندازی بنگاه ها و کارخانجات تولید محصولات آهنی و فولادی می باشد.
  5. بدیهی است با آزاد شدن ظرفیت واردات محصولات آهنی، از طرفی ظرفیت واردات و صادرات سایر محصولات مهیا شده و از طرف دیگر عرصه هایی نظیر مناطق ویژه اقتصادی استان، که در حاشیه نوار ساحلی قرار دارند، شهر، شهرک و نواحی صنعتی استان، می توانند به تولیدات محصولات آهن و فولاد اختصاص یابند.

 



[1] وب سایت گمرک جمهوری اسلامی ایران