کارکرد منطقه آزاد تجاری- صنعتی انزلی

الف- موقعیت مکانی منطقه:

منطقه آزاد انزلی با مساحت تقریبی 3200 هکتار در نیمه جنوبی منطقه معتدل شمالی بین عرض 37 درجه و 25 دقیقه تا 37 درجه و 27 دقیقه عرض شمالی از خط استوا و 49 درجه و 33 دقیقه تا 49 درجه و 44 دقیقه طول شرقی از مبدا نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است/

 

محدوده منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی )به غیر از محدوده بندری( از غرب به اراضی نیروی دریایی و محدوده روستای طالب آباد و از سوی شرق به روستای چپرپرد پایین منتهی میشود که در سه محدوده جدا از هم به شرح ذیل در نظر گرفته شده است که هر یک پتانسیل خاص خود را دارند /این سه محدوده عبارتند از :

1-     ناحیه گلشن به مساحت 2091 هکتار که شامل اراضی مناسب طبیعی، با تراکم جمعیت پایین، و مناطق مسکونی با دسترسی به سواحل مناسب و اماکن و تاسیسات تفریحی و توریستی منطقه می باشد/

2-    شهرک صنعتی حسن رود و ناحیه اطراف آن به مساحت 946 هکتار که شامل شهرک صنعتی، اراضی منابع ملی و مجاور تالاب می باشد/

3-    محدوده بندری منطقه آزاد انزلی به مساحت 106 هکتار، که این امر مطلوبیت و جاذبه های منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی را برای ارائه تسهیلات در زمینه تخلیه و بارگیری و سایر امور، ارتقا داده است/

 

ب-  ماهیت و مقیاس منطقه:

  • منطقه آزاد انزلی با وجود قوانین بسیار مناسب نظیر انواع معافیتهای مالیاتی و ایجاد امنیت سرمایه و دارایی )ماده 5قانون چگونگی اداره مناطق آزاد( از مناطق بسیار مستعد برای جذب سرمایه گذاری خارجی و داخلی به شمار می آید/
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی یکی از بهترین مناطق جغرافیایی از نظر توسعه فعالیتهای گردشگری، اقتصادی، صنعتی و تجاری، به دلیل نزدیکی به کلان شهر رشت و بندر انزلی می باشد و توان ایجاد رقابت با بنادر کشورهای حاشیه دریای خزر را دارد/
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی درصدد است با گسترش تجارت الکترونیکی و توسعه بازارهای مجازی و  فناوری اطلاعات و همچنین برگزاری نمایشگا ههای بین المللی باعث تنوع فعالیتها در استان گردد.
  • منطقه آزاد انزلی با دارا بودن دریا، جنگل، و تالاب درصدد است با توسعه گردشگری، حفاظت از تالاب بین المللی انزلی، توسعه کاربر یهای توریستی، راه اندازی مسیر دریایی به دیگر بنادر شمالی کشور مانند نوشهر و بندر ترکمن بتواند باعث توسعه خدمات گردشگری منطقه ای، ملی و فراملی گردد.
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی با توجه به اینکه کشاورزی فعالیت محوری استان گیلان می باشد، از مناطق بسیار مستعد در جهت ایجاد صنایع فرآوری تبدیلی و بسته بندی محصولات کشاورزی می باشد و ارزش افزوده را در استان باعث می شود.
  • منطقه آزاد انزلی در کارکردهای اقتصادی خود می تواند اموری همچون پشتیبانی صادراتی و بازاریابی، بازارسازی, خدمات، خدمات لجستیک محصولات کشاورزی را در استان عهده دار گردد و کشاورزی سنتی را به کشاورزی نوین که آمیزه ای از صنعت و تکنولوژی است، تبدیل نماید.
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی به واسطه قوانین و مقررات مناسب و همچنین آماده بودن زیرساخت های لازم می تواند به عنوان پایلوتی برای ایجاد شرکت ها و واحدهای تولیدی – صنعتی که محصولات مرتبط یا مکمل تولید میکنند، تبدیل گردد و از این طریق به رشد همه جانبه اقتصادی استان و کشور کمک نماید /
  • منطقه آزاد انزلی با توسعه صنایع تبدیلی، افزایش بازدهی فعالیتهای کشاورزی، توسعه صنایع با تکنولوژی بالا، ظرفیت تخصصی و صادراتی با عملکرد بین المللی )کشاورزی – الکترونیک – شیلات(، برقراری یارانه های صادراتی، تاکید بر توسعه صنعت در شهرک های صنعتی، در جهت توسعه صنعت صادراتی گام بر می دارد  /
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی به دلیل برخورداری از جایگاه رفیع ترانزیتی و حمل و نقل به واسطه واقع شدن در مسیر کریدور شمال – جنوب، توان بالایی در جهت ارتقا جایگاه استان در این زمینه را دارد/
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی، با پیوند بنگاه های اقتصادی و تشیکل خوشه های صنعتی، درصدد است تا علاوه براینکه هزینه های مشتر ک بالاسری را کاهش دهد، به توسعه بخش صنعت در استان کمک نماید.
  • منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی با ایجاد و راه اندازی بندرگاه کاسپین علاوه بر گسترش فعالیت های بازرگانی و تجاری استان می تواند باعث گسترش صنایع دریایی و بندری شده و بدین لحاظ 80 صنعت مرتبط با این صنعت را در استان فعال نماید.
  • سازمان منطقه آزاد انزلی با فراهم نمودن مقدمات جهت ایجاد و راه اندازی بندرگاه نوین کاسپین و ایجاد راه آهن اتصال این بندرگاه به راه آهن در حال احداث قزوین – انزلی – آستارا میتواند موجب رونق هر چه بیشتر درآمدهای ترانزیتی در استان باشد.
  • منطقه آزاد انزلی در تلاش است با توسعه پارک های علم و فناوری و گسترش ارتباطات علمی با مراکز و نهادهای آموزشی و تحقیقاتی در جهت انتقال دانش فناوری و تکنولوژی گام بردارد.
  • منطقه آزاد انزلی با توسعه خدمات دانشگاهی برتر و ایجاد واحدهای دانشگاهی بین المللی و پذیرش دانشگاه های خصوصی، علاوه بر بسط و توسعه علوم و فنون در استان، همچنین باعث به وجود آمدن تقاضای گردشگری علمی و آموزشی در فصل سرما میگردد.

 

پ- توصیف ویژگی های کلان منطقه:

مناطق آزاد برای جذب سرمایه گذاری نیازمند شرایط و مقدماتی هستند، که موقعیت مناسب جغرافیایی، دسترسی به بازارهای قدرتمند، فراهم بودن امکانات زیربنایی، وجود نیروی کار و ... از جمله این موارد هستند؛ بر این اساس مهمترین ویژگی های منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی را می توان به شرح زیر برشمرد:

  • قرار گرفتن در مسیر کریدور بین المللی شمال- جنوب، (نسترا ک) که از آن به عنوان کریدور حمل و نقل قرن بیست و یکم آسیا – اروپا یاد می شود. این کریدور بندر هلسینکی در شمال اروپا را از طریق روسیه به بنادر شمال و جنوب دریای خزر، بنادر خلیج فارس و سپس به کشورهای جنوب و شرق آسیا متصل میکند.
  • ارتباط و تبادلات تجاری با بنادر شمال و جنوب اروپا از طریق رود «ولگا » و «ولگا-دن» همجواری با بنادر آستراخان و لاگان در روسیه، کراسنودسک در ترکمنستان، آکتانو در قزاقستان و باکو در آذربایجان.
  • همجواری با بازار پرمصرف و مناسب کشورهای   CIS

 

  • از امتیازات مهم منطقه آزاد انزلی، وجود بندر انزلی در محدوده آن است که دارای امکانات، تجهیزات و تأسیسات پیشرفته ای جهت تخلیه و بارگیری و انبارداری است/ از مهمترین آنان میتوان به وجود ده پست اسکله به طول 1581 متر با ظرفیت حداکثر 80000 تن با کاربری تجاری، رو-رو، غلات، خدماتی و نفتی و سیستم کنترل ترافکی دریایی( TS ) و همچنین سیستم رایانه ای مشتر ک با گمر ک جهت سهولت ترخیص کالا اشاره کرد.
  • نزد یکی به فرودگاه بین المللی با برخورداری از تجهیزات کامل ناوبری و دستگا ههای LIS/MOE
  •  آزاد راه انزلی- رشت – قزوین
  •  وجود نیروی کار متخصص فراوان
  •  نزدیکی به بزرگترین ذخایر نفت و گاز دریایی خزر
  •  را ه آهن قزوین- انزلی – آستارا  که ظرفیت حمل بار از منطقه آزاد به نقاط مختلف کشور و مبادی ذیربط را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
  •  برخورداری از زیربناهای مهم از جمله راه های ترانزیتی و ارتباطی، آب، برق، گاز، مخابرات و شبکه های فیبر نوری

13

ت- موقعیت منطقه در نسبت با نظام تقسیمات سیاسی و اداری کشور:

منطقه آزاد انزلی در شمال ایران و در استان گیلان واقع شده است/ بر اساس آخرین تقسیمات سیاسی، این منطقه قسمت هایی از دو شهرستان انزلی و رشت را به خود اختصاص میدهد و چهارده آبادی را در بر گرفته است/ بخش هایی از دهستان لیجارکی حسن رود از بخش مرکزی شهرستان انزلی، دهستان حاجی بکنده از بخش خشکبیجار شهرستان رشت و دهستان خمام از بخش خمام شهرستان رشت در محدوده منطقه آزاد قرار گرفته اند/

منطقه آزاد انزلی شامل 3200 هکتار گستره خشکی و 40 کیلومتر مربع گستره آبی است که ناحیه گلشن )فاز تجارت و صنعت منطقه(، شهر ک صنعتی حسن رود و محدوده بندری اداره کل بنادر و دریانوردی گیلان را نیز در بر می گیرد/ این امر مطلوبیت و جاذبه منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی و اختیارات قانونی آن را برای ارائه تسهیلات در زمینه تخلیه و بارگیری و سایر امور ارتقاء داده است/

ث- تاریخچه و پیشینه شکل گیری منطقه:

بندر انزلی در اوایل صفویه )زمانی که قزوین پایتخت بوده است( مورد توجه انگلیسی ها قرار گرفت تا به عنوان سر پلی برای عبور ابریشم گیلان، که مرکز آن در رشت بود، به روسیه باشد، همین امر باعث شد که رو سها و حکومت مرکزی ایران نیز به موقعیت بندر انزلی پی ببرند.

بندر انزلی به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، بهترین پناهگاه و لنگرگاه برای کشتی های تجارتی و نزدیکترین و امن ترین راه بین ایران و اروپا از طریق روسیه در مسیر تجارت و محلی برای تخلیه و بارگیری کالای تجارتی و عبور مسافرین گردید، چنانچه در زمان نادر شاه، انزلی پایگاهی جهت بارگیری برنج و سایر مایحتاج قشون نادری که در قفقاز می جنگیدند بوده است.

در عهد قاجاریه تردد کشتی های بادبانی و بخاری به منظور حمل و نقل کالا، خصوصاً حمل نفت که سابقه 200 ساله دارد به اوج خود رسید و بندر انزلی به عنوان یکی از مهمترین بنادر سواحل جنوبی دریای خزر در آمد و پس از تحویل تاسیسات بندری به وسیله شوروی ها در سال 1306 شمسی، دولت ایران به تجهیز این بندر اقدام و امروزه یکی از بنادر مجهز و مهم ایران محسوب می گردد که از طریق رودخانه ها و آبراهه های ولگا و ولگا-دن به اروپا ارتباط کشتیرانی دارد.

طبق اسناد و مدارک موجود، انزلی در رسیدن به تمدن جدید، از بسیاری جهات، در بین شهرهای ایران پیشگام بوده است: تاسیس اداره گمرک ) ۳۰۰ سال قبل(، ایجاد اداره بندر ) ۲۰۰ سال قبل(، تاسیس اولین شهرداری در ایران(1276 ش) و نیز اداره فرهنگ(1271 ش(، چاپخانه(1286 ش(، بهداری(1276 ش(، شیر و خورشید(  1304 ش(، برق(1279 ش(، تلفن(1277 ش(، راه آهن(1269 ش(، شیلات، هوا شناسی(1280 ش(، کارخانجات چوب بری و لیموناد سازی، سینما و تئاتر، اولین روزنامه)ساحل نجات(، اولین مدارس به سبک نوین، کتابخانه ) ۱۲۸۴ ش( و… نمون ههایی درخشان از پیشگامی بندر انزلی است.

در دهه های اخیر، بر اثر تحولات صورت گرفته پس از فروپاشی شوروی و در پی تغییر و تحولات ساختاری روابط بین الملل، منطقه ی قفقاز و کشورهای حاشیه ی دریای خزر در معادلات منطقه ای و جهانی اهمیت یافتند. امری که با دوران پس از جنگ تحمیلی در ایران و آغاز عصر سازندگی کشور همزمان گردید. عصری که ایران به دنبال ورود به اقتصاد جهانی و اخذ سرمایه و به تبع آن دانش و تکنولوژی جدید بود، هدفی که دولت وقت با ایجاد مناطق آزاد کشور در پی تحقق آن بود. در پی سفر ریاست جمهوری وقت به شهرستان انزلی و با توجه به خواست همگانی و براساس مصوبه هیأت دولت در سال 75 منطقه و یژه اقتصادی بندرانزلی در دو بخش جداگانه تعیین گردید و در سال 82 منطقه ویژه اقتصادی انزلی به منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی بدل شده و در سال 83 نیز اساسنامه سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی مورد تصویب هیأت وزیران قرار گرفت و محدوده منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی در سال 84 از طرف هیأت وزیران تعیین و ابلاغ شد که بر اساس آن منطقه آزاد انزلی سه بخش و محدوده مجزای بندری؛ اداره کل بنادر و دریانوردی استان، شهر ک صنعتی انزلی و ناحیه گلشن )فاز تجارت و صنعت منطقه( را شامل می شود.